فناوری تشخیص چهره در کنار سامانهی فیلترینگ پیشرفته، ایران را به یکی از کشورهای پیشرو در محدودسازی جریان اطلاعات تبدیل کرده است. در همین خصوص، امیر رشیدی مدیر بخش حقوق دیجیتال و امنیت شرکت میان گروپ در آستین، ایالات متحده دربارهٔ تکنولوژی تشخیص چهره و قطعی اینترنت با مجلهیِ علمی ساینتفیک اِمریکن به گفت و گو نشسته است که مشروح آن را در ادامه میخوانید.
برای نزدیک به دو ماه است که در نتیجه فوت مهسا امینی اعتراضاتی در سراسر ایران در جریان است. معترضین رفتار پلیس امنیت اخلاقی را دلیل فوت مهسا امینی میدانند، امّا روایت حکومت کمی متفاوت است و علت فوت خانم امینی را نارسایی قلبی عنوان میکند. در هر حال اما، این خشم عمومی منجر به اعتراضاتی به قانون «حجاب اجباری» و قطعی سرتاسری اینترنت بینالملل در ایران شده است.
دولت ایران چگونه از فناوری تشخیص چهره در کنار سامانهی فیلترینگ استفاده میکند؟
در بحبوحهٔ همهگیری کوید – 19، ما مشاهده کردیم که ایران فناوری تشخیص چهره را راهاندازی کرد. در همین خصوص وزیر بهداشت خاطرنشان ساخت که در همکاری با پلیس راهنمایی و رانندگی از دوربینهای موجود در خیابانها استفاده کردهاند تا افرادی را که ماسک نزدهاند شناسایی کنند. سپس دو هفته پیش از اعتراضات، رسماً اعلام شد که: «ما همین فناوری را برای تصویربرداری از زنانی که حجاب نداشتهاند به کار بسته و برای پیدا کردنشان اقدام کردیم.»
دولت ایران، رسماً به داشتن چنین فناوریهای افتخار میکند و همیشه خدا راجع به آن حرف میزند که همین موضوع نیز مردم را کمی حساستر هم کرده است. اگر شما نگاهی بیندازید به تعداد ویدئوهاییکه از معترضان بیرون آمده، بعضی از آنها به دوربینهای امنیتی حمله میکنند که این ترس از عملیاتی شدن سامانهی تشخیص چهره را نشان میدهد. نه فقط معترضین مراقباند که چهرههاشان لو نرود بلکه رسانههای خبری نیز به همین خاطر، چهرهیِ آنها را تار و محو میکنند.
بیشتر بخوانید: آغاز فیلترینگ چینی و روسی در ایران ؛ محدودیتهای بیشتری در راه است؟
آیا میتوان راهکاری برای از کار انداختن تشخیص چهره به کار بست؟
نگاه به تجربهی دیگر کشورها نشان میدهد که راهکارهایی وجود دارد: لباسهایی که طرحهای خاصی دارند میتوانند روی دوربینها اختلال بصری ایجاد کنند. امّا هیچکدام از راهکارهای موجود، به دلیل فقدان اطلاعات لازم، نمیتوانند قابل اتکا باشند چرا که ما نمیدانیم آنها از چه الگوریتمهایی استفاده میکنند که بتوانیم راهکار مشخصی ارائه دهیم، امّا چیزی که میدانیم این است که: دُوَل جمهوری اسلامی و جمهوری خلق چین با یکدیگر در توسعهی این فناوری همکاری میکنند. بر این اساس، میتوانم تصوّر کنم که ایران و چین بهروی ویژگیهای یکسانی در تشخیص چهره اتکا میکنند. همچنین مدل فیلترینگ اینترنت در ایران بسیار شبیه به آن چیزی است که در چین اتفاق افتاده، پس تعجب نمیکنم که اگر چین این فناوری را به ایران آورده باشد.
سامانهی فیلترینگ ایران از چه مدلی پیروی میکند؟
کاری که ایران با اینترنت میکند کاملاً ویژه است، امّا دوباره باید بگویم که درست مثل همانچیزی است که در چین راه اندازی شده، ولی گمان میکنم که ایران بسیار پیشرفتهتر از چین و روسیه آن را دنبال میکند. هدف نهایی این سامانه داشتن یک شبکهی محلی یا به قول دولتیهای ایران، شبکهی ملی اطلاعات است که معمولاً در گفت و گوهای روزمره مردم نیز «اینترنت ملی / اینترانت» نامیده میشود. این سامانه، شبکههای محلی سرویسهای داخلی را مستقل از اینترنت بههم متصل میکند. بنابراین زمانیکه اینترنت قطع شود این شبکهی محلی همچنان کار میکند، امّا شما دیگر به اینترنت بینالملل دسترسی ندارید. دولت روسیه قانونی شبیه به آن را برای توسعهی شبکهی محلی در سال 2019 تصویب کرد، امّا هنوز تا راهاندازی سامانهی فیلترینگ نظیر ایران فاصلهی بسیار زیادی دارند.
بیشتر بخوانید: فیلترینگ دائمی اینستاگرام و واتساپ ؛ روزهای تاریک برای کارآفرینان اینترنتی!
زیرساخت و سامانهی فیلترینگ
زیرساختهای اینچنینی به ابزار و اجزای زیادی نیاز دارند تا عملیاتی شوند. برای نمونه، مراکز داده. و در لایهی کاربردی نیز به پیامرسانها، سامانهی پست الکترونیک، موتورهای جست و جو و… نیاز است. چین مشغول چنین کاری است: بایدو، ویچتـــکه تمامی این سرویسها را تحت نظر فیلترینگ خود دارد. تمامی این چیزها که زیرساختهای برخط (آنلاین) را عملیاتی میکنند بدون اتصال به اینترنت ممکناند. نهایتاً، مجلس ایران مجموعه قوانینی را تصویب کرده است که به آنها اجازهی توسعهی چنین زیرساختهایی را برای نائل آمدن به این هدف میدهد، یعنی کنترل جریان اطلاعات.
تمامی آنچه گفته شده بسیار شبیه به پروژهی چین برای محلیسازی اینترنت است امّا، توسعهی زیرساختها و سیاستهایی که نهادهای سیاستگذار تصویب کردهاند، برنامهی ایران را بسیار پیشرفتهترـــ و حتّی بسیار موفقتر در گازانبری و کنترل اطلاعات میکند. البته با احتیاط دربارهی موفقیت این سیستمها در چین و روسیه حرف میزنم چرا که متخصص امور این کشورها نیستم.
آیا مردم زمانیکه دولت اینترنت بینالملل را قطع میکند از شبکهی ملی اینترنت استفاده میکنند؟
یکی از چیزهایی که دولت جمهوری اسلامی در طی قطع دسترسی مردم ایران به عنوان مزیّت از آن یاد میکند، دسترسی به اینترانت است. در همین خصوص وزیر ارتباطات در رسانهی ملی با دبدبه و کبکبه گفت:
«ما واتساپ را فیلتر کردیم چرا که از قوانین ما پیروی نمیکرد بنابراین اگر شما نگران کسب و کار خود هستید میتوانید به پیامرسانهای ملّی روی بیاورید.»
یکی از همین پیامرسانهای داخلی، روبیکاست که چیزی شبیه به همان ویچت چین است؛ چرا که شما میتوانید همهچیز در آن پیدا کنید، از خرید بلیط گرفته تا پرداخت قبض و تماشای تلویوزیون. آنها حتّی تحتنظر داشتن خود را پنهان نمیکنند. مثلاً ویدئویی از روبیکا منتشر شده بود که سرپرست این شرکت توضیح میداد که چگونه هوشمصنوعیِ بسیار دقیقشان محتوای حساس در مکالمه بین دو فرد را شناسایی و بیدرنگ حذف کرده است!
بیشتر بخوانید: تسهیلات ویژه مهاجرت به پلتفرم داخلی برای کسبوکارهای داخلی ؛ آخرین ترفند وزارت ارتباطات برای جذب کاربر!
سامانهی فیلترینگ حربهی دولت برای گسترش اینترانت
بدون شک این نگرانکننده است، و خاطر نشان میکنم که این آخرین خط دفاعمان در برابر اینترنت ملی است: تا به امروز مردم از آن استفاده نکردهاند چون نگران حریم خصوصی و امنیت خود بودهاند. امّا اگر دولت جمهوری اسلامی موفق باشد، مردم را به استفاده از خدمات ملّی [به هر طریقی] به شبکههای داخلی تشویق خواهد کرد، و این راه، جداسازی ترافیک محلی و بین المللی است.
در نظر بیاورید که اگر از سرویسهای محلی استفاده کنید، به شبکه سریعتر و ترافیک ارزانتری دسترسی دارید، که تقریباً نیمی از قیمت اینترنت بینالملل را شامل میشود! و در عوض آن، اگر بخواهید از ترافیک بینالمللی استفاده کنید، برایتان هم کندتر و گران قیمتتر از کار در خواهد آمد. تمام این چیزها را که باهم جمع کنید، این احتمال وجود دارد که مردم، به ویژه در طول این بحران اقتصادی، احساس کنند که «آره، بیایید از همین سرویسهای ملی استفاده کنیم!»
آیا راهکاری برای دور زدن سامانهی فیلترینگ برای ایرانیان وجود دارد؟
در ایران گفت و گوهای زیادی در این میان در جریان است، مثلاً اینترنت ماهوارهای! ولی راهحل قطعیای وجود ندارد. امّا خوب زمانیکه حکومتیها نخواهند که مردم دسترسی به اینترنت ماهوارهای داشته باشند راه حل قابل اتکایی نخواهد بود! راهحل دیگر اینترنت نیست؛ بلکه «دادهپردازی (Data Casting)» است که توسط سازمان پیشگامان اینترنت آزاد در لسآنجلس اجرا شده است. آنها دادهها را بهروی برنامههای تلویزیونی ماهوارهای منتشر میکنند که حتّی یک کاربر در ایران هم میتواند با متصلسازی یک یواسبی به دریافتکننده ماهواره این اطلاعات را دانلود کرده و با نرمافزارهای مخصوص بازشان کند.
معمولاً در چنین بستههایی اخبار و همه ابزارهای دور زدن وجود دارد که ما به مردم توصیه میکنیم. بنابراین راهحلهایی وجود دارد. امّا متأسفانه، راههای حلهایی قابل اتکایی نیستند که در مقیاس گستردهای توزیع شوند. به هر روی، ما باید منابع بیشتری را از نظر نیروی انسانی، فناوری و پول اختصاص داده و پیدا کنیم تا مطالعه کرده و ببینیم چگونه میتوانیم راهحلی بیابیم که واقعاً در مقیاس گسترده قابل استفاده باشد.
با مطالعهیِ شبکه ملّی میتوانیم راه عبور از آن را بیابیم. شایان ذکر است که، مطالعات زیادی توسط سازمانهای خصوصی آزادی اینترنت انجام گرفته و ما نیز در حال همکاری با آنها هستیم؛ بله، راهحلهایی پیدا کردهایم، امّا یکی از مسائل این است که: همه به خاموش شدن اینترنت در هنگام وقوع آن توجّه میکنند، ولی وقتیکه تمام شد، همه به زندگی عادی بر میگردند. و این ذهنیّتی نیست که ما باید داشته باشیم. مهمترین کاری که باید برای زمان قطع دسترسی انجام دهیم این است که قبل از قطع شدن اینترنت آمادهی آن باشیم!
بیشتر بخوانید: دور زدن اینترنت ملی بعد از اعمال کامل طرح صیانت ؛ راهکارهای دور زدن اینترنت ملی!
دیگر چهچیزی مهم است که دربارهی سامانهی فیلترینگ بدانیم؟
جامعهی بینالمللی فقط این مشکل را در ایران میبیند؛ امّا مشکل این است که تمام حکومتهای جهان مترصد این هستند که حقوق ما را زائل کنند و بدبختی آنجاست از روی دست یکدیگر هم یاد میگیرند. آن چیزی که دوست دارم مردم به آن توجّه کنند این است که آنچیزی که اتفاق میفتد تهدید آزادی و حق آزاد دسترسی به اینترنت است و آنها میخواهند ما آن را بپذیریم! چون اگر فردا و چین روسیه زیرساختهای مشابه ایران را توسعه دهند، اینترنت اینترنتی نخواهد که امروزه ما میشناسیم. احتمالاً آینده شبیهبه مجمعالجزایر های جدا از هم باشد که در نهایت، فلسفهی پشت اینترنت کهــ اتصال مردم به یکدیگر بوده راــ نابود خواهد کرد!
بیشتر بخوایند:
دیدگاه شما در بارهی سامانهی فیلترینگ ایران چیست؟ لطفاً، نظرات و تجربیات خود را در بخش کامنتها با ما در میان بگذارید و اخبار فناوری را از مجله خبری آی تی و دیجیتال دنبال کنید.
منبع: ScientificAmerican
نظرات کاربران