اخیراً دیدهبان حقوق بشر، اسرائیل را به استفاده از سلاح جنگی فسفر سفید در غزه متهم کرد؛ اما فسفر سفید چیست و چرا باید استفاده نظامی از آن را محدود کرد؟
(هشدار: برخی تصاویر میتوانند برای بعضی مخاطبان آزاردهنده باشند)
هماکنون ساکنان نوار غزه که سالهاست درونِ یک زندان روباز و نامرئی محبوساند، زیر حملات هوایی شدید و محاصرهی کامل نیروهای نظامی اسرائیل، مجبور به ترک خانههای خود شدهاند. به عقیدهی بسیاری از فعالان حقوق بشر، حملهی تروریستی حماس نمیتواند کشتار غیرنظامیان و کوچ دادن بیش از یک میلیون نفر را توجیه کند؛ جنایت جنگی از سوی هر گروه، دولت و فردی غلط است؛ حتی اگر قرار باشد از خودش دفاع کند و یا بشریت را به سعادت برساند. اگر راه رسیدن به سعادت، استفاده از بمبهای فسفر سفیدی باشد که جگر آدمی را میسوزاند و یا کشتار افراد غیرنظامی و مبدل ساختنِ پیکر زنان به مثابهی میدان نبرد، این سعادت ارزانی خودتان!
بیشتر بخوانید:
آیا پیش بینی هوش مصنوعی از وقوع جنگ جهانی سوم به واقعیت تبدیل میشود؟
فسفر سفید چیست و چه تبعاتی در استفاده نظامی دارد؟
فسفر سفید مادهای شیمیایی است برآمده از سنگهای فسفر که در شکل جامدش، بافتی مومیشکل دارد و همانند پیازی بد بوست. این ماده به رنگهای گوناگونی در طبیعت موجود است؛ سفید، زرد و یا حتی شفاف. گفتن ندارد؛ اما فسفر سفید به شدت برای انسان سمّی بوده و تا حدِ زیادی هم ناپایدار است. در بعضی از صورتهایش، میتواند در 10 الی 15 درجه بالاتر از دمای اتاق، با اکسیژن واکنش دهد و حسابی آتشبازی راه بیندازد.
کاربرد فسفر سفید فقط در صنایع نظامی نیست، کارخانهها از این ماده برای ساختِ محصولاتی نظیر تراشههای رایانهای، آلیاژهای فلزی، کود، وسایل آتشبازی و مرگ موش استفاده میکنند. در صنایع نظامی نیز هنوز که هنوز است، برخی از دولتها همچنان از فسفر سفید برای ساختِ مهمات نظامی، منجمله بمب فسفر سفید استفاده میکنند. از همینرو پاسخ به پرسش فسفر سفید چیست میتواند در هر بافتی متفاوت باشد؛ در جایی به مثابهی سلاح است و در جایی دیگر به مثابهی کالایی در راستای رشد. در ادامه، ویژگی های فسفر سفید را بیشتر بررسی میکنیم.
تأثیر سلاح های فسفر سفید چیست و چه ویژگیهایی دارد؟
بمب های فسفر سفید تسلیحات آتشزایی هستند که قدرت انفجاری تخریبکنندهای دارند؛ به این معنا که مهمات فسفر سفید با خاصیت واکنشپذیری بالای خود، گسترهی وسیعی را به آتش میکِشد. برای نمونه، درجهی حرارتی ناشی از سوختن فسفر میتواند تا چیزی در حدود 815 درجهی سلسیوس بالا برود و میتواند در لباس یک بمب، تا چند ده متر مربع اطراف خودش را بیرحمانه بسوزاند. ادامهدار بودن سوختنِ فسفر سفید، آن هم تا زمانی که تمام و کمال از محیط زدوده شود، استفاده از این ماده علیه غیرنظامیان را عملی در دستهی جنایت علیه بشریت قرار میدهد.
یکی دیگر از کابرد بمب فسفر سفید، جراحات جدی است که هرگز در بمبهای متعارف وجود ندارد. حتی برای رسیدگی میدانی به مجروحان نیز، پزشکان نیاز به آموزشهای ویژهای دارند که بتوانند انواع جراحات را بشناسند و از ادامه نداشتن سوختن فسفر در طول درمان مطمئن شوند.
بیشتر بخوانید:
خطرناک ترین جنگندههای ایران
بهترین جنگنده های جهان
بمب فسفر سفید چیست و چگونه بر انسان تأثیر میگذارد؟
بمب فسفر سفید میتواند تأثیرات بدتری نسبت به دیگر تسلیحات انفجاری همرده خود داشته باشد. به خاطر دارید که گفتیم تا زمانی که فسفر سفید در محیط موجود باشد، به واکنشش با اکسیژن ادامه میدهد؟ حال تصور کنید که مقداری از این ماده پوست را آغشته کند، آن هم نه ماده خامش، بلکه فسفری که دارد میسوزد، بیشک یکی از دردناکترین سوختنها رقم میخورد و میتواند تا درجهی سوم سوختن (از بین رفتن کامل پوست) نیز پیشروی کند.
سوختن این ماده، معمولاً زردرنگ است و بوی بد پیاز را دارد و میتوانید آن را از دودش، که ناشی از ادامه سوختن است، متوجه شوید. مضاف بر آن، به دلیل آنکه فسفر به سادگی در چربی حل میشود، میتواند از پوست عبور کرده و بدن را آلوده کند. درست در همین نقطه است که نشانگان بیماریهای جدی بروز پیدا میکند. در حقیقت، اگر ده درصد بدن شما، آلوده به فسفر سفید سوزان شود، به احتمال زیاد آسیبهای کلیوی، کبدی و قلبی شما را از پای در خواهد آورد. حتی اگر آن را دمیده و بازدمید، به احتمال زیاد منجر به مرگ و جراحت شدید خواهد شد.
عوارض فسفر سفید بر بدن انسان
اگر فردی به مقدار بالایی به فسفر سفید آلوده شود، چنین نشانگی را در سه سطح تجربه میکند:
- مرحله 1: آسیب روده و شکمدرد حاد.
- مرحله 2: دوره نهان که معمولاً به درازای ۴۸ ساعت است و در آن هیچ عوارض جدیای وجود ندارد.
- مرحله 3: توان عمومی به سرعت کاهشی میشود و نشانگان جدی بیماری از روده گرفته تا استفراغ، معدهدرد، سیروز کبدی، از کارافتادگی کلیوی، قلبی، عروق خونی و سیستم اعصاب مرکزی بروز پیدا میکند.
گفتنی است که اگر مداوم در معرض فسفر سفید قرار بگیرید، احتمالاً استخوانهای فکتان خُرد میشود. به این پدیده، فکِ فسفریده (phossy jaw) میگویند.
قوانین بینالمللی درباره استفاده از بمب فسفر سفید چه میگویند؟
بسیاری از کارشناسان می گویند که استفاده از سلاح فسفر سفید بر اساس قوانین بینالمللی بشردوستانه عرفی و همچنین سایر قوانین و معاهدات بینالمللی، محدود یا غیرقانونی است (پروتکل 1980 درباره تسلیحات آتش زا، کنوانسیون 1992 سلاحهای شیمیایی، کنوانسیون بینالمللی 1997 برای جلوگیری از بمبهای تروریستی، و غیره).
بر سر این مسائل حقوقی، اختلافاتی وجود دارد که کاربرد فسفر سفید در صنعت نظامی تا چه اندازه مجاز است.
اگر فرض بگیریم اسرائیل در چارچوب قوانین بینالمللی بتواند از بمب سفید استفاده کند، استفاده از آن در نوار غزه مجاز است؟
خیر؛ پروتکل محدودیت بر سلاحهای آتشزا، به صراحت استفاده از آن را در مکانهایی که ازدیاد جمعیت غیرنظامی وجود دارد، ممنوع اعلام میکند و استفاده از آن متعاقباً جنایت جنگی است. بنابراین همانطور که بر همگان روشن است، نوار غزه یکی از پرجمعیتترین مناطق زمین است که در مکانی محدود، تراکم جمعیت بسیار بالایی دارد و استفاده از چنین سلاحهایی مجاز نخواهد بود.
جمعبندی
کوشش بر آن بود که در این نوشته به شما بگوییم که فسفر سفید چیست و چه ویژگیهایی دارد. علیرغم ویژگیهای مثبت فسفر سفید در صنایع گوناگون، استفاده از آن در تسلیحات نظامی میتواند موجب تبعات فراوان و فجایع انسانی شود. با توجه به تأثیر بسیار شدید آن بهتر میبود که به کلی استفاده از آن منع شود؛ اما تا آن زمان، با رعایت حداقلی قوانین بینالمللی و جلوگیری از جنگهای بیهوده میتوانستیم چشمانداز بهتری را برای دنیا متصور شویم. اما انسانها انگار قرار نیست هیچگاه درس بگیرند و بازهم استفاده از بمبهای فسفر سفید و به راه انداختن جنگ توسط گروههایی نظیر حماس و کشتار غیرنظامیان، تنها چیزی که برای بشریت به ارمغان گذاشته، فجایعی است که تبعات آن بعدتر معلوم خواهد شد.
سوالات متداول
استفاده از فسفر سفید ممنوع است؟
خیر؛ استفاده از فسفر سفید به تنهایی ممنوع نیست، اما سلاحهای آتشزایی که از آن مشتق میشوند تحت پروتکلها و کنوانسیونها محدود شدهاند و استفاده از آن علیه غیرنظامیان اکیداً ممنوع است.
آیا اسرائیل از بمب فسفات سفید استفاده کرده است؟
رسماً خیر؛ اما براساس گزارش سازمان دیدهبان حقوق بشر که افراد میدانی دارد و به گواه شاهدین، احتمالاً ارتش اسرائیل از این بمب استفاده کرده است. ولی سخنگوی ارتش اسرائیل گفته است: «اتهام فعلی علیه ارتش اسرائیل (نیروی دفاعی اسرائیل) درباره استفاده از فسفر سفید در غزه، بیتردید نادرست است.» احتمالاً پس از اتمام جنگ، شواهد بیشتری از استفاده یا عدم استفاده از مهمات فسفر سفید بهدست بیاید.
بیشتر بخوانید:
دیدگاه شما درباره کاربرد فسفر سفید و تبعات استفاده از آن چیست؟ لطفاً نظرات خود را در بخش کامنتها برای مجله خبری آی تی و دیجیتال بنویسید.
نظرات کاربران